Haritacılık Terimleri Sözlüğü

CBS / GIS

Konumsal veriyi toplayan, saklayan, sorgulayan, analiz eden ve haritalayan bütünleşik yazılım–donanım sistemidir.

↔Web GISGeoportalMekansal Veri Altyapısı

Web GIS

CBS işlevlerinin bir web tarayıcısı üzerinden, sunucu–istemci mimarisiyle sunulduğu çevrim içi coğrafi bilgi sistemidir.

↔Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)GeoportalMekansal Veri Altyapısı

Geoportal

Farklı kaynaklardaki coğrafi veri ve servislerin tek bir web kapısından aranıp keşfedildiği ve erişildiği platformdur.

↔Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)Web GISMekansal Veri Altyapısı

Mekansal Veri Altyapısı

SDI

Coğrafi veriyi kurumlar arasında paylaşmak için standartları, politikaları, servisleri ve teknolojiyi bir araya getiren altyapıdır.

↔Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)Web GISGeoportal

Harita Sunucusu

Coğrafi katmanları WMS/WMTS gibi standart servislerle harita görüntüsü veya döşeme olarak yayınlayan sunucu yazılımıdır.

↔Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)Web GISGeoportal

Kent Bilgi Sistemi

KBS

Bir kentin altyapı, imar, adres ve varlık verisini CBS üzerinde bütünleşik yöneten kurumsal bilgi sistemidir.

↔Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS)Web GISGeoportal

Vektör Veri

Coğrafi varlıkları nokta, çizgi ve poligon geometrileriyle temsil eden veri modelidir.

↔Raster VeriÖznitelikKoordinat

Raster Veri

Coğrafi bilgiyi eşit boyutlu hücrelerden (piksel) oluşan bir ızgarayla temsil eden, uydu görüntüsü ve yükseklik verisinde kullanılan modeldir.

↔Vektör VeriÖznitelikKoordinat

Öznitelik

Bir coğrafi varlığa bağlı tanımlayıcı bilgidir (ad, tür, nüfus gibi); geometriyle birlikte tabloda tutulur.

↔Vektör VeriRaster VeriKoordinat

Koordinat

Bir noktanın konumunu bir referans sisteminde sayısal olarak (enlem–boylam ya da x–y) belirten değerlerdir.

↔Vektör VeriRaster VeriÖznitelik

Parsel

Sınırları ve maliki hukuken tanımlı, kadastroda kayıtlı taşınmaz arazi birimidir.

↔Vektör VeriRaster VeriÖznitelik

Metadata

Bir coğrafi veri kümesini tanımlayan üstveridir: kaynağı, doğruluğu, koordinat sistemi, güncelliği ve kullanım koşulları.

↔Vektör VeriRaster VeriÖznitelik

Geocoding

Bir adres veya yer adını, harita üzerinde bir koordinata (enlem–boylam) dönüştürme işlemidir.

↔Ters GeocodingJeoreferanslamaSayısallaştırma

Ters Geocoding

Bir koordinatı, ona karşılık gelen adrese veya yer adına dönüştürme işlemidir.

↔GeocodingJeoreferanslamaSayısallaştırma

Jeoreferanslama

Taranmış harita veya görüntüyü kontrol noktalarıyla gerçek dünya koordinat sistemine oturtma işlemidir.

↔GeocodingTers GeocodingSayısallaştırma

Sayısallaştırma

Kağıt harita veya görüntü üzerindeki nesneleri çizerek vektör geometrilere dönüştürme işlemidir.

↔GeocodingTers GeocodingJeoreferanslama

Topoloji Kurma

Geometriler arasındaki komşuluk, bağlantı ve içerme ilişkilerini tanımlayıp boşluk/çakışma hatalarını gideren süreçtir.

↔GeocodingTers GeocodingJeoreferanslama

Konumsal Birleştirme

İki katmanı öznitelik yerine konumsal ilişkilerine (kesişme, içinde olma, yakınlık) göre birleştiren işlemdir.

↔GeocodingTers GeocodingJeoreferanslama

Tampon Analizi

Buffer

Bir nokta, çizgi veya alanın etrafında belirli mesafede etki bölgesi (tampon) oluşturan analizdir.

↔Ağ AnaliziIsı HaritasıEnterpolasyon

Ağ Analizi

Yol, boru veya kablo gibi bağlantılı bir ağ üzerinde en kısa yol, hizmet alanı ve rota gibi hesapları yapan analizdir.

↔Tampon AnaliziIsı HaritasıEnterpolasyon

Isı Haritası

Nokta yoğunluğunu sürekli bir renk geçişiyle görselleştirerek yığılma bölgelerini gösteren analiz çıktısıdır.

↔Tampon AnaliziAğ AnaliziEnterpolasyon

Enterpolasyon

Bilinen ölçüm noktalarından yola çıkarak aradaki bilinmeyen konumların değerlerini (ör. yükseklik, sıcaklık) tahmin etme yöntemidir.

↔Tampon AnaliziAğ AnaliziIsı Haritası

Görüş Alanı Analizi

Belirli bir gözlem noktasından arazi üzerinde nerelerin görünüp nerelerin görünmediğini hesaplayan analizdir.

↔Tampon AnaliziAğ AnaliziIsı Haritası

İzokron Analizi

Bir noktadan belirli sürelerde (ör. 5–10–15 dk) ulaşılabilen alanları ağ üzerinde çıkaran erişilebilirlik analizidir.

↔Tampon AnaliziAğ AnaliziIsı Haritası

EPSG Kodu

EPSG

Her koordinat referans sistemini benzersiz bir sayıyla tanımlayan uluslararası kod kataloğudur (ör. WGS84 = EPSG:4326).

↔Koordinat Referans SistemiWGS84UTM Projeksiyonu

Koordinat Referans Sistemi

CRS / SRID

Koordinatların hangi datum, birim ve projeksiyona göre yorumlanacağını tanımlayan sistemdir.

↔EPSG KoduWGS84UTM Projeksiyonu

WGS84

GPS'in ve çoğu küresel haritanın kullandığı, enlem–boylamı tanımlayan dünya çapındaki referans datumudur (EPSG:4326).

↔EPSG KoduKoordinat Referans SistemiUTM Projeksiyonu

UTM Projeksiyonu

UTM

Dünyayı 6 derecelik dilimlere bölerek metre cinsinden düşük bozulmalı ölçüm sağlayan yaygın harita projeksiyonudur.

↔EPSG KoduKoordinat Referans SistemiWGS84

Web Map Service

WMS

Coğrafi katmanları sunucuda çizilmiş hazır harita görüntüsü olarak sunan OGC servis standardıdır.

↔EPSG KoduKoordinat Referans SistemiWGS84

Web Feature Service

WFS

Coğrafi varlıkları görüntü olarak değil, sorgulanıp düzenlenebilen ham vektör geometri ve öznitelik olarak sunan OGC standardıdır.

↔EPSG KoduKoordinat Referans SistemiWGS84

Projeksiyon

Küresel dünya yüzeyini düz bir haritaya aktarmak için kullanılan, belirli bozulmalar içeren matematiksel dönüşümdür.

↔DatumJeoidTopoloji

Datum

Koordinatların ölçüldüğü, dünyanın şeklini modelleyen referans yüzeyi ve başlangıç noktası tanımıdır.

↔ProjeksiyonJeoidTopoloji

Jeoid

Ortalama deniz seviyesinin yerçekimine göre uzatılmış hâli olan, yüksekliklerin referansı düzensiz yeryüzü şeklidir.

↔ProjeksiyonDatumTopoloji

Topoloji

Geometrilerin birbirine göre komşuluk, bağlantı ve içerme ilişkilerini, koordinatlarından bağımsız tanımlayan modeldir.

↔ProjeksiyonDatumJeoid

Voronoi Diyagramı

Düzlemi, her hücrenin kendi merkez noktasına en yakın alanı kapsayacağı biçimde bölen geometrik yapıdır.

↔ProjeksiyonDatumJeoid

Geohash

Enlem–boylamı, ızgara hücresini temsil eden kısa bir metin koduna dönüştüren, hassasiyeti uzunluğuyla artan konum indeksleme yöntemidir.

↔ProjeksiyonDatumJeoid

Koroplet Harita

Bölgeleri (il, ilçe, mahalle) bir değişkenin değerine göre renk tonlarıyla boyayarak dağılımı gösteren tematik haritadır.

↔SembolizasyonSınıflandırmaHarita Lejantı

Sembolizasyon

Coğrafi verinin renk, sembol, boyut ve çizgi stiliyle haritada nasıl görüneceğini tanımlama işidir.

↔Koroplet HaritaSınıflandırmaHarita Lejantı

Sınıflandırma

Jenks

Sürekli değerleri haritada göstermek için gruplara ayırma yöntemidir (eşit aralık, kuantil, Jenks doğal kırılma gibi).

↔Koroplet HaritaSembolizasyonHarita Lejantı

Harita Lejantı

Haritadaki renk, sembol ve sınıfların ne anlama geldiğini açıklayan gösterge kutusudur.

↔Koroplet HaritaSembolizasyonSınıflandırma

Vektör Döşeme

MVT

Harita verisini görüntü yerine, istemcide stillenip döndürülebilen sıkıştırılmış vektör parçaları olarak sunan döşeme biçimidir.

↔Koroplet HaritaSembolizasyonSınıflandırma

İzohips

Aynı yükseklikteki noktaları birleştirerek araziyi haritada gösteren eş yükselti eğrisidir.

↔Koroplet HaritaSembolizasyonSınıflandırma

PostGIS

PostgreSQL veritabanına coğrafi geometri tipleri, konumsal indeks ve analiz fonksiyonları ekleyen mekansal eklentidir.

↔GeoServerMapLibre GLKonumsal İndeks

GeoServer

Coğrafi verileri WMS/WFS/WMTS gibi OGC standartlarıyla yayınlamak için kullanılan açık kaynaklı harita sunucusudur.

↔PostGISMapLibre GLKonumsal İndeks

MapLibre GL

Vektör döşemeleri tarayıcıda GPU ile pürüzsüz, etkileşimli haritalar olarak çizen açık kaynaklı istemci kütüphanesidir.

↔PostGISGeoServerKonumsal İndeks

Konumsal İndeks

Konumsal sorguları hızlandırmak için geometrileri konumlarına göre düzenleyen veri yapısıdır (ör. R-Tree, GiST).

↔PostGISGeoServerMapLibre GL

GDAL

Yüzlerce raster ve vektör formatını okuyup dönüştüren, CBS araçlarının temelinde çalışan açık kaynaklı kütüphanedir.

↔PostGISGeoServerMapLibre GL

Döşeme Önbelleği

Sık istenen harita döşemelerini önceden üretip saklayarak yükü azaltan ve haritayı hızlandıran önbellek katmanıdır.

↔PostGISGeoServerMapLibre GL

GPS

ABD'ye ait uydu takımıyla dünyanın her yerinde konum belirlemeyi sağlayan küresel konumlama sistemidir.

↔GNSSRTKFotogrametri

GNSS

GNSS

GPS, GLONASS, Galileo ve BeiDou gibi tüm uydu konumlama sistemlerini kapsayan genel terimdir.

↔GPSRTKFotogrametri

RTK

RTK

Bir baz istasyonu düzeltmesiyle GNSS konumunu santimetre doğruluğa çıkaran gerçek zamanlı ölçüm yöntemidir.

↔GPSGNSSFotogrametri

Fotogrametri

Örtüşen fotoğraflardan ölçüm yaparak arazinin 3B modelini, ortofotosunu ve yükseklik verisini üreten tekniktir.

↔GPSGNSSRTK

Kontrol Noktası

GCP

Arazide koordinatı hassas biçimde bilinen, görüntü ve haritaları doğru konuma oturtmak için kullanılan referans noktasıdır.

↔GPSGNSSRTK

Karesel Ortalama Hata

RMSE

Ölçülen konumların gerçek değerlerden sapmasını tek bir sayıyla özetleyen konumsal doğruluk ölçütüdür.

↔GPSGNSSRTK

Uzaktan Algılama

Yeryüzünü uydu veya hava aracındaki sensörlerle, temas etmeden görüntüleyip ölçme bilimidir.

↔Multispektral GörüntüNDVILiDAR

Multispektral Görüntü

Yeryüzünü görünür ışığın ötesinde birden çok dalga boyu bandında kaydeden, analiz için zengin uydu görüntüsüdür.

↔Uzaktan AlgılamaNDVILiDAR

NDVI

NDVI

Kızılötesi ve kırmızı bantları oranlayarak bitki örtüsünün sağlığını ve yoğunluğunu ölçen bitki indeksidir.

↔Uzaktan AlgılamaMultispektral GörüntüLiDAR

LiDAR

LiDAR

Lazer darbeleriyle mesafe ölçerek arazinin ve nesnelerin yoğun 3B nokta bulutunu üreten algılama teknolojisidir.

↔Uzaktan AlgılamaMultispektral GörüntüNDVI

Çözünürlük

Bir görüntüde bir pikselin yerde kapladığı alanı belirten, detay seviyesini gösteren ölçüdür (ör. 10 m/piksel).

↔Uzaktan AlgılamaMultispektral GörüntüNDVI

SAR

SAR

Kendi radar sinyalini gönderip yansımasını ölçerek bulut ve karanlıktan etkilenmeden görüntü üreten aktif algılama sistemidir.